گفتگو با پیتر آلنده، كارشناس اپتيك تلسكوپهای بزرگ
- ما مصاحبه را معمولاً با درخواست معرفي شروع ميكنيم، موافقي؟
بله. من پيتر لينده هستم. دكتري اخترفيزيك دارم ولي تخصصم شبيهسازي كامپيوتري است و الان در رصدخانه لوند در حال شبيهسازي و مطالعه آينه اصلي تلسكوپ EELT هستم، تواناييها و مشكلاتش. پيش از اين هم استاد فيزيك در دانشگاه مالمو بودم. و همچنين قائم مقام انجمن نجوم سوئد و رييس گروه نجوم آماتوري تيكو بِراهه و رييس رصدخانه خودكار آماتوري تيكو براهه در مالمو و ويراستار ارشد مجلهASTRONOMI .
- چيزي از سِنّت نگفتي:
بگذار ببينم، ۵۶ سال، آره ۵۶. ولي اين را چاپ نكن (خنده).
- خوب پيتر موافقي كارمان را با نجوم آماتوري شروع كنيم؟
آره، بد نيست.
- از همين جا شروع كنيم. گفتي رييس گروه نجوم آماتوري تيكو براهه هستي. اين گروه چند نفر عضو دارد و چه فعاليتهايي ميكند؟
گروه ما ۲۰۰ نفر عضو ثابت دارد و تعدادي هم اعضاي موقت و افتخاري. مَقَر ما در شهر مالمو است ولي اعضا ممكن است در شهرهاي مختلفي در نزديكي مالمو ساكن باشند مثل من كه در لوند هستم.
ما يك رصدخانه كوچك با امكانات مناسب داريم و هر وقت امكانش باشد يا پديده خاصي داشته باشيم از آن استفاده ميكنيم. هر ماه گردهماييهاي منظمي در شهر داريم كه بسته به مورد، ممكن است برنامهاي عمومي باشد يا فقط مخصوص اعضا. براي مثال در ماه بعد همايش گردشگري فضايي را داريم كه ورودش براي همه آزاد است.
برنامههاي ديگري هم داريم كه براي آشنا كردن مردم با نجوم است. مهمترين آن <روز علم> است. در اين روز درِ تمام آزمايشگاهها و پژوهشكدهها به روي مردم باز است و آنها ميتوانند آزادانه از همه جا بازديد كنند و با پژوهشگران دربارهِ مسايل علمي صحبت كنند. ما هم در اين روز چنين برنامهاي داريم و اعضاي گروه در هر جا كه باشند پاسخگوي سؤالات مردم خواهند بود.
در رصدخانه خودمان هم ميزبان دانشآموزان منطقه هستيم، از دبستان تا دبيرستان، و برنامههاي خاصي را براي آنها اجرا ميكنيم، از سخنراني و نمايش فيلم و اسلايد گرفته تا رصد آسمان.
علاوهبر اينها بعضي از اعضا كارهاي تخصصيتري را هم انجام ميدهند. كارهاي كاملاً جدّي در شاخههاي مختلف نجوم مثل تاريخ نجوم، رصد يا ابزارسازي.
- شما تنها گروه در منطقه هستيد؟
اگر منظورت مالْمو باشد، بله، ولي اگر استان اسكن كه مالمو مركزش است را بگويي، نه، گروههاي ديگري هم هستند و اگر منظورت از منطقه فاصله باشد،خوب ميداني كه فاصلهِ ما تا كُپنهاك خيلي كم است و در آنجا چند گروه آماتوري دانماركي فعاليت ميكنند.
- آيا اين گروهها با هم همكاري هم ميكنند؟
بسته به موقعيت يا زمان بله ولي همكاري دائمي نه. البته ما هميشه با هم در ارتباطيم، از كارها و فعاليتهاي همديگر با خبر ميشويم.
- حتي گروههاي دانماركي؟
نه. ارتباط ما با آنها كم است.
- چرا؟
خوب دلايل متعددي دارد. مثلا درست است كه ما از نظر فاصله به هم نزديكيم ولي زبانها و شرايط كاري متفاوتي داريم. البته گاهي ممكن است همكاريهايي با هم بكنيم ولي اين خيلي محدود و نادر است.
- متوسط سنّي اعضاي گروه چند سال است؟
چيزي در حدود پنجاه سال.
- جالب است. آيا ميدانستي كه متوسط سنّ منجمان آماتور در ايران حدود ۱۷ يا ۱۸ سال است؟
جدّي ميگويي؟!
- منجم آماتور مُسِن در گروههاي ايراني بسيار نادر است.
خوب ما اينجا براي جلب جوانان مشكل داريم. اينجا جوانان انتخابهاي زيادي دارند و كمتر به نجوم علاقه نشان ميدهند. بيشتر ترجيح ميدهند پاي كامپيوترشان باشند تا تلسكوپ.
- از رصدخانه تيكو براهه بگو. چطوري آن را درست كرديد؟ چه برنامههايي داريد؟ و آيا رصدخانه را توسعه هم ميدهيد؟
اين رصدخانه از ابتدا يك رصدخانه شخصي بود. در سال ۱۹۷۳ (۱۳۶۲) من يك تلسكوپ ۱۴ اينچي سلسترون خريدم و در قسمتي از خانهام يك رصدخانه كوچك درست كردم. كمكم فعاليت رصدخانه زياد شد و چند ابزار ديگر هم به آن اضافه شد. شايد برايَت جالب باشد بداني كه دوربينCCD براي نخستين بار در سوئد در اين رصدخانه نصب شد و جامعهِ نجوم سوئد در اينجا با اين ابزار آشنا شدند. سال ۱۹۹۲ (۱۳۷۱) بود. هفت سال بعد يعني ۱۹۹۹ (۱۳۷۸) رصدخانه را با يك تلسكوپ ۱۶ اينچي دستساز نيوتوني گسترش داديم. ولي هميشه دو مشكل داشتيم اول جاي رصدخانه بود كه هنوز در خانه من بود و دوم خودم بودم كه فعاليت رصدخانه را به حضور من وابسته ميكرد و اين اصلاً خوب نبود. در سال ۲۰۰۴ (۱۳۸۳) شوراي شهر مالمو در بيرون از شهر تكهاي زمين و بودجهاي گذاشت. چند نفر حامي هم به ما كمك كردند تا رصدخانه احداث شود.
امروز ما دو تلسكوپ اصلي داريم كه از يكي از آنها براي رصدهاي عمومي استفاده ميكنيم و ديگري تلسكوپي خودكار است كه ميتوان با كامپيوتر و از طريق اينترنت از آن استفاده كرد. البته ابزارهاي ديگري هم داريم مثل چند تلسكوپ كوچك و وسايل كمك آموزشي. يكي از چيزهايي كه من به آن خيلي افتخار ميكنم تابلويي است كه موقعيت ۱۰۰۰ تَپاختر را در كهكشان نشان ميدهد. تصوير كهكشان كار رصدخانه لوند است و مشخصات تمام تپاخترهاي ثبت شده در آن از روي دادههاي رصدخانهNOT به دست آمده استNOT) رصدخانه مشترك كشورهاي اسكانديناوي است كه در جزاير قناري نصب شده است).
ما روي تصوير كهكشان محل دقيق اين تپاخترها را مشخص كرديم و در آنجا چراغي كوچك كار گذاشتيم كه با هر دورهِ تناوبِ واقعيِ تپاختر روشن و خاموش ميشود.
براي آينده برنامههاي بسياري داريم از جمله ارتقا و تغيير نرمافزار كنترل تلسكوپ خودكار و همچنين تغييراتي در ساختمان و ديگر ابزارهاست ولي در حال حاضر مشكل اصلي ما پول است.
ادامهي اين مطلب را در شمارهي ۱۷۶/۱۷۵ نجوم بخوانيد.